แต่ด้วย “วังตอตั้ง” เกิดขึ้นจากการรวมตัวกันของคนหลากหลายที่มา   ผู้คนที่นี่จึงมีความหลากหลายทางความคิดและวัฒนธรรม   หลายคนไม่มีความรู้   ไม่มีทักษะการประกอบอาชีพ  และอยู่ในภาวะขัดสนเงินทอง   ทุกคนจึงต้องอาศัย “แรง” ทุนเดิมเดียวที่ติดตัวมาเข้าแลกเงินตราในระบบแรงงานไร่อ้อย   เพื่อนำมาซื้อหาปัจจัยสี่ประคองชีวิตให้อยู่รอด   แต่ด้วยปัญหาปัจจัยสี่มีมูลค่าสูงกว่าแรงงาน   กอปรกับปัญหาค่านิยมในสังคมบริโภค   ทำให้รายได้ที่ได้มาไม่พอจุนเจือครอบครัว   ชาวบ้านจึงต้องตกกระไดพลอยติดหนี้สินเงินกู้แรงงานไร่อ้อยรูปแบบต่าง ๆ ตามแต่นายทุนจะหามาล่อใจ

เมื่อเกิดปัญหารายได้ไม่เพียงพอกับการแลกเปลี่ยนสินค้า  บ้าน...หนึ่งในปัจจัยสี่ราคาแพง   จึงเป็นอีกสิ่งที่ชาวบ้านไม่มีกำลังพอที่จะซื้อหาหรือว่าจ้าง  แต่ด้วยความจำเป็นต้องมีที่อยู่อาศัย  ทำให้ชาวบ้านหลายคนต้องลักลอบตัดไม้ในเขตหวงห้ามบริเวณหมู่บ้าน   หลายครั้งเล็ดลอดสายตาทางการได้ก็โชคดีไป   แต่บางครั้งโชคร้ายถูกจับได้ก็ต้องถูกดำเนินการทางกฎหมาย   เมื่อเสาหลักของครอบครัวต้องถูกจองจำ  จึงส่งผลให้สถาบันครอบครัวอันเป็นสถาบันหลักที่สำคัญที่สุดเริ่มสั่นคลอนลง   ก่อให้เกิดปัญหาสังคมอื่น ๆ ตามมาอีกมากมาย  เช่น  การเปลี่ยนคู่ครอง  ยาเสพติดกับเยาวชน  การย้ายถิ่นฐาน   และปัญหาคนชราและเด็กกำพร้า  เป็นต้น

นี่คือสภาพปัญหาที่เกิดขึ้นในสังคมวังตอตั้ง   หมู่บ้านชายขอบแนวเขาภูเขียว  เขตอำเภอหนองบัวแดง  จังหวัดชัยภูมิ   ที่แม้จะมีหน่วยงานทั้งทางภาครัฐและเอกชนยื่นมือเข้ามาช่วยเหลือ   แต่ปัจจุบันสภาพปัญหาที่เกิดขึ้นต่าง ๆ ก็ยังคงมีให้เห็นอยู่ทั่วไป

การก่อตั้งศูนย์เรียนรู้เกษตรธรรมชาติ  โดยการนำของ “ครูจรังศรี  มาดีสุขสถิตย์” ลูกผู้หญิงผู้มีความเชื่อมั่นในระบบการเกื้อกูลกันระหว่างธรรมชาติและการดำรงชีวิตของมนุษย์   ก็เป็นอีกโครงการหนึ่งที่นำมาทดลองใช้ในพื้นที่วังตอตั้งนี้   มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อแก้ไขปัญหาความยากจนของสมาชิก   โดยใช้ระบบเกษตรชีวภาพเพิ่มผลผลิตทางการเกษตร   และเน้นการผลิตปัจจัยสี่ด้วยตนเอง  มีการถ่ายทอดองค์ความรู้เพื่อการพึ่งพาตนเองให้กับชาวบ้านมากมาย  เช่น  เกษตรชีวภาพ  ปศุสัตว์ชีวภาพ  การแปรรูปผลผลิตทางการเกษตร  ส่งเสริมการประกอบอาชีพ  ทำผลิตภัณฑ์ที่จำเป็นในชีวิตประจำวัน  ฝึกทักษะการเย็บผ้าด้วยมือ  และการเรียนรู้เรื่องสมุนไพร  เป็นต้น   ปัจจุบันมีสมาชิกเข้าร่วมโครงการกว่า 20 ครัวเรือน  ด้วยความช่วยเหลือเกื้อกูลกันระหว่างสมาชิก   ทำให้ปัญหาที่เคยเกิดขึ้นได้รับการแก้ไขและคลี่คลายลง  เข้าสู่แนวทางการพึ่งพาตนเองได้ในระดับหนึ่ง   เว้นก็แต่เรื่องที่อยู่อาศัย   ที่นับวันปัญหาก็ยิ่งเลวร้ายลง...  จนกระทั่งวังตอตั้งได้เข้าร่วมโครงการวิจัยและพัฒนาระบบการแลกเปลี่ยนชุมชนเพื่อการพึ่งตนเอง  โดยสถาบันการจัดการเพื่อชนบทและสังคม  มูลนิธิบูรณะชนบทแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์   ชาวบ้านจึงค้นพบทางออกของปัญหา  โดยการนำภูมิปัญญาการทำไม้กวาดที่ตนเองมีอยู่ไปแลกเปลี่ยนกับภูมิความรู้เรื่องการก่อสร้างบ้านดินของ “ชุมชนมั่นยืน จ.ชัยภูมิ”  ผลจากการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ครั้งนั้น  ทำให้วังตอตั้งมีแหล่งเรียนรู้เรื่องบ้านดินขึ้นมาหนึ่งหลัง   และเพิ่มจำนวนเป็นแปดหลังในปีต่อ ๆ มา  เนื่องจากชาวบ้านเล็งเห็นแล้วว่า   บ้านดินอยู่อาศัยได้จริง   สามารถตอบโจทย์ความพอเพียงได้อย่างสมบูรณ์  และเป็นทางออกของปัญหาเรื่องที่อยู่อาศัยที่ดีที่สุดของตน ณ เวลานี้

หลังจากได้ดำรงชีวิตอยู่ในบ้านที่ทำขึ้นด้วยสองมือสองเท้าของตนเอง   เจ้าของบ้านดินแต่ละหลังก็เริ่มมองเห็นคุณค่าของความสัมพันธ์ระหว่างตนเองกับบ้าน  

พ่อสนั่น    โคตรศรี.......เล่าเรื่องบ้านดินสีขาวของตนอย่างภาคภูมิใจ
กับการใช้เงินทุนเพียง 500 บาทในการสร้างที่อยู่อาศัยทั้งหลัง
พร้อมวางแผนการสร้างบ้านดินเพิ่มขึ้นอีกในอนาคต

ลุงจำปี   งามภูเขียว....... ภายหลังจากตัดสินใจขายไม้ฝาเพื่อตบแต่งลูกสะใภ้จนเหลือเพียงเสาและหลังคา   ลุงจำปีจึงเลือกใช้ดินต่อเติมส่วนผนังบ้านให้สมบูรณ์   ใช้ความเพียรและขันติต่อสู้กับความเจ็บป่วยทางร่างกาย   แม้พิษงูที่เท้าจะทำให้ทรมานเพราะเริ่มมีอาการผิดปกติ   แต่ก็อดทนใช้ผ้าพันแผลและใส่รองเท้าบู๊ตย่ำดินทำอิฐและก่อผนังด้วยตนเอง

ครูจรังศรี     มาดีสุขสถิต.......ผู้ก่อตั้งศูนย์เรียนรู้เกษตรธรรมชาติวังตอตั้ง   หญิงที่ชาววังตอตั้งทุกคนพร้อมใจกันเรียกว่า “แม่” อธิบายคุณค่าของบ้านดินว่า... “บ้านดิน...คือสื่อกลางที่ทำให้สมาชิกในโครงการได้มีเวลาอยู่ด้วยกัน  เป็นช่วงเวลาที่ดีในการปลูกฝังแนวคิด   ร่วมกันวิเคราะห์และแก้ไขปัญหาของเพื่อนสมาชิก   เป็นการสร้างคุณค่าให้เกิดขึ้นในตัวบุคคล มีความมั่นใจในตนเองและมีจิตใจที่พร้อมจะช่วยเหลือผู้อื่นต่อไป”

นอกจากนี้คุณครูยังกล่าวเสริมอีกว่า “คุณค่าของบ้านดิน   อยู่ตรงที่ความภูมิใจที่ได้ทำด้วยมือ  จะสวยหรือไม่ก็พอใจ  เพราะไม่ได้ทำลายธรรมชาติ  อุ่นใจที่มีธรรมชาติคอยดูแล  พลอยส่งผลให้สุขภาพกายและจิตแข็งแรง  และที่สำคัญที่สุดคือบ้านดินได้เข้ามาเป็นส่วนช่วยเติมเต็มให้สมาชิกสามารถผลิตปัจจัยสี่ได้ด้วยตนเองอย่างครบวงจรตามวัตถุประสงค์หลักของโครงการที่ได้วางไว้”

และนี่คือหมู่บ้านดิน...วังตอตั้ง   ที่ที่ทำให้เรามองเห็นภาพคุณค่าของบ้านดินที่ชัดเจนที่สุดแห่งหนึ่ง  ที่ที่ชาวบ้านไม่ได้สร้างบ้านดินด้วยเห็นเป็นแฟชั่น   เป็นสถาปัตยกรรมสมัยใหม่  แต่ยกระดับให้บ้านดินเป็นทางเลือก   ทางออกที่ดีและมีค่ามากที่สุดของพวกเค้า...ชาวนาวังตอตั้ง

“แท้จริงแล้วพระแม่ธรณีท่านทรงโอบอุ้มเราทุกคนให้อยู่อย่างเป็นสุขบนทุกผืนแผ่นดิน 
ไม่เว้นแม้แต่ดินแดนแห่งหินและความแห้งแล้งแห่งนี้...บ้านดินคู่ธรณี...วังตอตั้ง”

:หนอนบ้าดิน